Το καρεκλάκι σκέψης είναι τιμωρία.Ποιες είναι οι αρνητικές συνέπειες της τιμωρίας στα παιδιά;

0
354

Αυτό το άρθρο μου απευθύνεται σίγουρα σε κάθε παιδαγωγό εκεί έξω,σε κάθε βρεφονηπιοκόμο,σε κάθε δάσκαλο αλλα και σε γονείς,γενικά σε οποιοδήποτε ενήλικα έχει άμεση επαφή με μικρά παιδιά στην ζωή του….Πόσο μάλλον όταν αυτό είναι το επάγγελμα του,η επιλογή του δηλαδή να ασχολείται στην καθημερινότητα του με παιδιά και να οφείλει να τα διδάξει….ακόμα και όταν μιλάμε για βρέφη και νήπια και πρέπει απλά να τους διδάξει την αγάπη,την αποδοχή,την ενσυναίσθηση η θέματα συμπεριφοράς και το πώς θα αρχίσουν να χτίζουν τον χαρακτήρα τους σιγά σιγά,ειδικά σε αυτές τις ηλικίες λοιπόν….

-ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΦΟΡΑ ΕΙΔΙΚΑ ΤΙΣ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ ΠΑΙΔΙΩΝ;

Το συγκεκριμένο άρθρο και το θέμα που ασχολείται,το θέμα της παιδικής τιμωρίας δεν απευθύνεται σε συγκεκριμένες ηλικίες παιδιών!Όχι!Όσο χρονών και αν είναι ένα παιδί δεν του αξίζει καμία τιμωρία!Απλά θέλω να δώσω έμφαση στις μικρότερες ηλικίες κυρίως αυτές των νηπίων,γιατί σε αυτές τις τόσο ευαίσθητες ηλικίες δυστυχώς θα ακούσεις και τα πιο πολλά.

Καρεκλάκια σκέψης,παγκάκια σκέψης,σκεφτούλες,γωνιά ηρεμίας,στέρηση προνομίων,απομόνωση,time out(το παλιό και αγαπημένο πήγαινε στο δωμάτιο σου για Χ λεπτά)και όλοι αυτοί οι τραγικοί ορισμοί οι τόσες διαφορετικές καλυμμένες φράσεις που όλες κρύβουν απο πίσω την μια και μόνο έννοια,αυτή της τιμωρίας!

Παιδάκια νηπίου λοιπόν που μερικά από αυτά πρόσφατα κατέκτησαν την λεκτική επικοινωνία,η πρόσφατα ξεπέρασαν τυχόν κοινωνικά θέματα που είχαν(π.χ.διάφορες φοβίες συνηθισμένες αυτών των ηλικιών)αλλα και χαρακτηριστικές συμπεριφορές αυτής της ηλικιακής φάσης που τώρα αρχίζουν να εξαλείφονται όπως είναι για παράδειγμα τα γνωστά tantrums/ξεσπάσματα θυμού.

Παρά τη γνωστική ανάπτυξη,τα νήπια συνεχίζουν να χαρακτηρίζονται ως εγωκεντρικά.Η εγωκεντρικότητα αυτή αναγκάζει το παιδί να θεωρεί τον εαυτό του ως το κέντρο του κόσμου.Για αυτό τον λόγο τα παιδιά απορροφούν μόνο την άποψη τους και αδυνατούν να κατανοήσουν την οπτική γωνία του άλλου.

Όμως πες μου λίγο σε ποιον γονιό θα άρεσε να ακούσει ότι το παιδί του μπήκε τιμωρία(πέρα από τους γονείς που και οι ίδιοι ενδεχομένως χρησιμοποιούν την τιμωρία ως μέθοδο «διαπαιδαγωγήσης» στο σπίτι)πέρα από αυτούς τους γονείς λοιπόν,σε όλους τους άλλους θα ακουστεί καλύτερα η αγαπημένη φράση των νηπιαγωγών:»έκατσε απλά να σκεφτεί το τι έκανε».Κάπου εκεί θα ακούσεις και την λέξη συνέπεια που κάποιοι τείνουν να συγχέουν με την τιμωρία!

Η τιμωρία δεν είναι η φυσική συνέπεια μιας πράξης αλλα ενας τρόπος ανατροφής που βασίζεται στο φόβο.Έρευνες σκέψου έχουν δείξει οτι μόνο οι φωνές προκαλούν σοβαρά προβλήματα υγείας.Η τιμωρία λοιπόν στηρίζεται στην δημιουργία σωματικού η ψυχικού πόνου με σκοπό να μην ξανά γίνει το ίδιο λάθος.Για τα παιδιά αυτό μεταφράζεται να μην ξανά γίνει οχι γιατι ήταν λάθος,αλλά γιατί πονάει.Αφού η τιμωρία είναι μια πράξη επιβολής πόνου για αυτό και κάθε μορφή της αποτελεί κακοποίηση.

Με βάση τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ένας από τους τύπους της παιδικής κακοποίησης είναι η συναισθηματική και ψυχολογική κακοποίηση!

Το 2χρονο,3χρονο,4χρονο έκατσε να σκεφτεί.Τι ακριβώς να σκεφτεί;Και όχι δεν υποτιμώ την νοημοσύνη των παιδιών,γνωρίζω απλά πως λειτουργεί ο παιδικός εγκέφαλος σε αυτές τις ηλικίες.Γνωρίζω τι υποστηρίζει η αναπτυξιακή ψυχολογία.Και σε αυτές τις ηλικίες απο την στιγμή που ακόμα δεν έχει αναπτυχθεί το κομμάτι της λογικής,αλλά λειτουργούν μόνο με την συναισθηματική νοημοσύνη,θέλω ένας νηπιαγωγός να μου πει τι θα κάτσει να σκεφτεί.Γιατι η απάντηση είναι μία.Οτι σίγουρα δεν θα σκεφτεί:»ωχ τι έκανα;Δεν έπρεπε να το κάνω αυτό….»Όταν κάθονται στο καρεκλάκι σκέψης λοιπόν τα νήπια εκείνη την ώρα είτε θα σκεφτούν κάτι τελείως άσχετο είτε πως να μην τους πιάσουν την επόμενη φορά που θα το κάνουν!

Ο παιδικός εγκέφαλος νευρολογικά δεν είναι ακόμα αρκετά ώριμος ώστε να μπει στην διαδικασία της αυτοκριτικής.Το κομμάτι της αυτοκριτικής αρχίζει να λειτουργεί στην περίοδο της εφηβείας!

Σε αυτές τις ηλικίες τα παιδιά λειτουργούν παρορμητικά,αυθόρμητα και με το συναίσθημα της δεδομένης στιγμής!Αυτό που θα νιώσουν θα το δείξουν και έτσι θα πράξουν.Μετά την ηλικία των 4μιση αρχίζει ενα παιδί να αντιλαμβάνεται περισσότερα σχετικά με τις συνέπειες των πράξεών του.

Σύμφωνα με την γνωσιακή ανάπτυξη,τα παιδιά νηπιακής ηλικίας δεν έχουν την ικανότητα ανατροφοδότησης(feedback).Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τα λάθη τους,να προβληματιστούν για κάποια συμπεριφορά τους και να επανεξετάσουν την κατάσταση(αυτο-αξιολόγηση).

Μέχρι τα 5 έτη δεν έχουν ανεπτυγμένη την Θεωρία του Νου,δηλαδή ακόμα δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι η δική τους γνώση μπορεί να διαφέρει απο των άλλων.Για αυτό και μετά τα 4 αρχίζει και η ανάπτυξη της ενσυναίσθησης.

Εκεί ενδεχομένως θα πρωτο-ακούσεις και την αυθόρμητη πρώτη συγνώμη του παιδιού όταν κάνει κάτι λάθος!Την συγγνώμη αυτήν όμως μπορεί την ίδια στιγμή να την ακούσεις και για κάτι πολύ μικρό και ασήμαντο που δεν θα χρειαζόταν για αυτό να ζητήσει συγνώμη!Γιατι τα παιδιά παραμένουν παιδιά,μικρά που ακόμα μαθαίνουν,ακόμα δεν μπορούν να διαχωρίσουν ποιο είναι το σωστό και το λάθος και ούτε φυσικά να καταλάβουν την σοβαρότητά μιας κατάστασης.Λειτουργούν αυθόρμητα και κατά βάση συναισθηματικά!Τι πιστεύεις λοιπόν πως θα καταλάβει ένα μικρό παιδί την ώρα που το στέλνεις τιμωρία;Την ώρα που του λες»πήγαινε και κάτσε εκεί να σκεφτείς τι έκανες;»Εκείνη την στιγμή απλά το απομακρύνεις περισσότερο απο κοντά σου και το κάνεις περισσότερο θυμωμένο αλλα και μπερδεμένο,χαμένο στον κόσμο των διάφορων συναισθημάτων που βιώνει σαν μικρές εκρήξεις εκείνη την στιγμή μέσα του!

Τα παιδιά νηπιακής και προσχολικής ηλικίας δεν μπορούν να συνδέσουν μια πράξη λογικά ούτε καν με τις φυσικές συνέπειες της.Όταν το παιδί είναι σε θέση πλέον να σκεφτεί και να συνδέσει μια πράξη με μια φυσική συνέπεια,τότε αυτό αρκεί και σίγουρα κάθε τιμωρία είναι περιττή!

Ναι αλλά έτσι δεν θα το ξανά κάνει,θα πεις ως επιχείρημα.Αρχικά θα σου πω ότι άνετα θα το ξανά κάνει,μπορεί όχι αύριο αλλα σίγουρα μεθαύριο.Το θέμα είναι τι θα το κρατήσει για λίγο πίσω στο να μην ξανά κάνει το λάθος που έκανε με την ίδια ευκολία;Ο φόβος.Ο τρόμος.Το συναίσθημα που του χεις προκαλέσει με την τιμωρία εκείνη την στιγμή και του έχει αποτυπωθεί μέσα του.Εκφοβισμός.Η πλήρης αποδυνάμωση δηλαδή για ένα παιδί.Και όχι η κατανόηση του λάθους του.Κοινώς μια τρύπα στο νερό.Τίποτα δεν κατάφερες.Τίποτα ουσιαστικό.Μπορεί κάτι προσωρινό αλλα με τον λάθος τρόπο!

Η μάλλον κάτι κατάφερες.Πολλές αρνητικές συνέπειες για την ψυχική του υγεία την τωρινή αλλα και την μελλοντική.

•ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΤΙΜΩΡΙΑΣ:

-προκαλεί το αίσθημα φόβου και απομόνωσης

– είναι εχθρός της αυτοεκτίμησης,της αυτοπεποίθησης και του αυτοσεβασμού

Τα παιδιά που τιμωρούνται εκείνη την στιγμή νιώθουν ενοχικά,σε μειονεκτική θέση και ανίκανα να πάρουν πρωτοβουλίες.

-βλάπτει την σχέση ενήλικα/παιδιού αναπτύσσοντας το αίσθημα ανασφάλειας

-το παιδί δεν καταλαβαίνει τι νόημα έχει η κάθε τιμωρία ούτε το σωστό και το λάθος τελικά,αφού εκείνη την στιγμή αποστασιοποιείται,δεν επικοινωνεί με τον φροντιστή του άρα δεν λύνει και τα προβλήματα του

-ενθαρρύνεται η εγωκεντρική σκέψη

-υπομονεύει την ανάπτυξη της ενσυαίσθησης

-δημιουργεί ανασφάλεια στην ενήλικη ζωή

-δυσκολεύει την ενήλικη ζωή κάνοντας τον πλέον ενήλικα να ψάχνεται για να βρει την ταυτότητα του και να αγωνίζεται για να πετύχει στην ζωή του

-δημιουργεί υπαρξιακό άγχος στο παιδί

Ενώ η ηλικία έως 5 ετών κρίνεται μια αρκετά ευαίσθητη περίοδος σχετικά με το αίσθημα του έντονου άγχους που σε πολλές περιπτώσεις δημιουργεί προβλήματα και στην μετέπειτα ζωή καθώς και διάφορες άλλες επιρροές στον εγκέφαλο και ειδικά στο κομμάτι των αναμνήσεων!

Για αυτό και προτείνεται η αποτροπή άγχους στην πρώιμη ζωή!

-εμείς οι ίδιοι ως γονείς η παιδαγωγοί αποτυγχάνουμε στην ουσία αφού δεν ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του παιδιού μας

-υποδευκνείεται για άλλη μια φορά η δύναμη εξουσίας του γονέα/παιδαγωγού/ενήλικα

-η τιμωρία διδάσκει την βία και το μπούλινγκ

Γιατί κάθε τύπος τιμωρίας λεκτικής,σωματικής,συναισθηματικής είναι τραυματική για τον ψυχισμό των παιδιών.

Και όσον αφορά το σχολικό πλαίσιο όπως αναφέρεται στον σχολικό οδηγό του Υπουργείου Παιδείας:»Σύμφωνα με τις βασικές αρχές της σύγχρονης παιδαγωγικής αλλα και των κανονισμών λειτουργίας των σχολείων,απαγορεύεται κάθε είδους τιμωρίας,όπως π.χ.το να στέκεται το παιδί σε μια γωνιά της τάξης.Συστήνεται να κοινοποιείται στους γονείς κάθε συγκεκριμένος κώδικας καλής συμπεριφοράς τάξης/τμήματος που ορίζουν οι παιδαγωγοί.»

Γιατί η τιμωρία είναι επιλογή,μια μέθοδος εντελώς αντιπαιδαγωγική και αναποτελεσματική που το μόνο που πετυχαίνει τελικά είναι την ανάδειξη της ενήλικης(γονεϊκής και μη)εξουσίας.Όμως ας καταλάβουμε όλοι οι ενήλικες γονείς και δασκάλοι,πως δεν έχουμε κανένα δικαίωμα εξουσίας πάνω σε κανένα παιδί,ακόμα και αν αυτό είναι το δικό μας παιδί!Το μόνο που πρέπει να μας χαρακτηρίζει είναι το αίσθημα της γονεϊκής ευθύνης.Και η ευθύνη μας απέναντι στα παιδιά είναι να μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον με το αίσθημα της ασφάλειας και της αποδοχής άνευ όρων!Γιατί το βασικότερο μέλημα μας απέναντι τους είναι η προστασία τους ψυχικά και σωματικά!

ΜΙΚΡΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΜΩΡΙΕΣ:

✔καλή επικοινωνία με τα παιδιά μας

✔προσέγγιση με σεβασμό

✔θετική προσέγγιση,δηλαδή αντί να χρησιμοποιούμε συνεχώς αρνητικές εκφράσεις που κρύβουν απαγόρευση,ας χρησιμοποιούμε θετικές εκφράσεις με σκοπό την προτροπή δίνοντας ταυτόχρονα και κάποιες επιλογές/εναλλακτικές στο ίδιο το παιδί

✔αντί για το αν χρησιμοποιούμε το μόλις που δεν ακούγεται σαν εκβιασμός

✔μετατρέπουμε το σπίτι σε ενα φιλικό περιβάλλον για το μικρό παιδί που θέλει να εξερευνήσει τον χώρο,αποφεύγοντας έτσι συνεχόμενες απαγορεύσεις και φυσικά προσφέροντας έτσι μεγαλύτερη ασφάλεια

✔ατελείωτη συζήτηση και επεξήγηση για κάθετι είτε αφορά μια λάθος συμπεριφορά είτε αφορά την κατανόηση κάποιου κανόνα/ορίου

✔κατανόηση και ενσυναίσθηση προσπαθώντας για λίγο να μπαίνουμε στα δικά τους παπούτσια βλέποντας τον κόσμο απο τα δικά τους ματάκια

ΑΓΚΑΛΙΑ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΤΙΜΩΡΙΑ

Σε κάποιους γονείς μπορεί να ακούγονται περίεργα όλα αυτά οτι απλά δεν συμβαίνουν το 2019,η σε άλλους που έχω γνωρίσει κιόλας τέτοιους πολλούς,δεν ασχολούνται καν,δεν τους ενδιαφέρει η ακόμα καλύτερα γνωρίζουν τι συμβαίνει πάνω κάτω και υπερασπίζονται το γνωστό και αγαπημένο:»Ε και τι θα πάθουν;Έτσι θα μάθουν και θα στρώσουν και λίγο.»

Εκεί προσωπικά τρελαίνομαι.Γιατι αγαπητοί γονείς,τις συνέπειες μιας απλής τιμωρίας σου τις ανέφερα παραπάνω και έτσι και εσύ που τυχόν δεν τις γνώριζες η δεν ασχολιόσουν,τώρα ξέρεις.Απο εκεί και πέρα θέλω να ρωτήσω τους αγαπημένους μου γονείς,σε πόσους απο εσάς στην ενημέρωση ας πούμε του σχολείου σας έγινε γνωστό ο τρόπος λειτουργίας του σχολείου όσον αφορά το κομμάτι κανόνων/συμπεριφοράς των παιδιών;Για να μην ρωτήσω πόσοι απο εσάς τους ρωτήσατε….Ας πούμε όταν ένα μικρό παιδί δεν υπακούει σε κάποιον κανόνα η κάποιες φορές έχει μια πιο έντονη συμπεριφορά,πως το διαχειρίζονται εκείνη την στιγμή;Γιατί αυτή είναι και η διαφορά του παιδαγωγού,ότι θα πρέπει να έχει τον ιδανικό τρόπο την κατάλληλη στιγμή και με βάση το κάθε παιδί ξεχωριστά,για το πώς θα αντιμετωπίσει την κάθε κατάσταση.Κάτι που φυσικά θέλει τον χρόνο του για να γίνει,αφού πρώτα γνωρίσει ο παιδαγωγός τον μικρό του μαθητή,τον μάθει λίγο καλύτερα και αφού φυσικά χτιστεί μια πρώτη σχέση μεταξύ τους….Γιατί το να βάλει κάποιος τιμωρία ένα μικρό παιδί είναι ταυτόχρονα τόσο εύκολο πρακτικά μα και τόσο δύσκολο ψυχολογικά.Όμως το να πεις σε ενα 4χρονο τώρα θα κάτσεις εδώ για λίγο για αυτό που έκανες,είναι πραγματικά κάτι που μπορούν(αν θέλουν)να το κάνουν όλοι οι παιδαγωγοί.Το να ασχοληθούν όμως με το κάθε παιδί,να δουν το γιατι που κρύβεται πίσω από μια συμπεριφορά τους,να τους δείξουν κατανόηση,και να προσπαθήσουν να συζητήσουν μαζί του το τι συνέβη,είναι κάτι που δυστυχώς λίγοι θα το κάνουν.Λίγοι έχουν την διάθεση λίγοι και τον τρόπο!Όμως επιβάλλεται.Γιατι παιδαγωγός/δάσκαλος δεν γίνεσαι με το ζόρι.Είτε ήταν η πρώτη σου επιλογή σαν σχολή είτε όχι,είτε την τελείωσες με άριστα είτε όχι,είτε ήσουν σε καλό δημόσιο πανεπιστήμιο είτε σε ιδιωτική σχολή η ακόμα και σε»κατώτερες»το επέλεξες.Και να σου υπενθυμίσω ότι δεν είναι ένα απλό επάγγελμα.Είναι ενα λειτούργημα,που αν δεν αγαπάς τα παιδιά δεν μπορείς να το κάνεις.Για αυτό και οι περισσότεροι που λειτουργούν με το λάθος τρόπο(τιμωρίες κλπ.)συνήθως είναι παιδαγωγοί που δεν είναι οι ίδιοι γονείς.Θα σας φανεί ίσως περίεργο που το αναφέρω αλλα δεν το βρίσκω τυχαίο.Λόγω ηλικίας,λόγω επιλογής λόγω συνθηκών δεν ξέρω και δεν με αφορά.Αλλα συνήθως οι παιδαγωγοί που είναι και οι ίδιοι γονείς,δείχνουν μια περισσότερη κατανόηση,συνήθως γιατί δεν είναι και ο κανόνας αυτός!

Αυτό που με στεναχωρεί πιο πολύ όμως είναι ότι στην Ελληνική εκπαίδευση είτε δημόσια είτε ιδιωτική,είτε υποχρεωτικής είτε προαιρετικής,ένα πράγμα δυσκολεύονται να καταλάβουν οι περισσότεροι Έλληνες παιδαγωγοί και όλο το σύστημα γενικά!Ότι βασικά και στο σπίτι εμείς οι γονείς πλέον ειδικά η νέα γενιά γονέων,προσπαθούμε για το καλύτερο δυνατό!Ανάμεσα σε έλλειψη ελεύθερου χρόνου,σε οικονομικά η πρακτικά προβλήματα καθημερινότητας,σε πολύωρες ώρες εργασίας η στην σκέψη της ανεργίας και γενικά σε μια καθημερινότητα με πολλές δυσκολίες και που ένα 24ωρο δεν είναι αρκετό,παλεύουμε για το καλύτερο δυνατό όσον αφορά τα παιδιά μας.Παλεύουμε καθημερινά.Ενημερωνόμαστε και ψαχνόμαστε για την συμπεριφορά μας και για την καλύτερη δυνατή αντιμετώπιση προς τα παιδιά μας κυρίως στο ψυχολογικό κομμάτι.Δεν είμαστε όπως πριν κάποια χρόνια.Που αυτό που έλεγε ο δάσκαλος αυτό ήταν.Πλέον οι γονείς ασχολούμαστε και για αυτό θα έπρεπε να υπάρχει μια αμοιβαία αλληλοϋποστήριξη και αλληλοκατανόηση,μια συνεργασία και συνεχώς συζήτηση γονέων και παιδαγωγών με κοινό παρανομαστή των καλό και μόνο των παιδιών μας!

Ας αφήσουμε τις τιμωρίες στην άκρη και αντί για time out ας κάνουμε ένα time-in στα συναισθήματα των παιδιών μας!Γιατι μόνο έτσι μπορούμε να διεκδικήσουμε ότι τους αξίζει και αυτό σημαίνει μια παιδεία με πρώτο της χαρακτηριστικό την ενσυναίσθηση,την αγάπη,την φροντίδα,την ελευθερία και την αποδοχή!Γιατι είναι δικαίωμα τους!

Αγκαλιά αντί για τιμωρία,μόνο αγκαλιά!